13 loại thiên địch có ích cho cây trồng

Việt Nam sở hữu một hệ sinh thái nông nghiệp vô cùng phong phú và đa dạng. Bên cạnh những loài côn trùng gây hại cho cây trồng, còn có rất nhiều loài thiên địch có ích mà nông dân có thể chưa biết đến để áp dụng các biện pháp duy trì hiệu quả. Hãy cùng Oliz khám phá chi tiết hơn về thiên địch và vai trò quan trọng của chúng trong nông nghiệp qua bài viết dưới đây.

Thiên địch là gì?

Thiên địch là những sinh vật tự nhiên có ích, giúp tiêu diệt hoặc gây bệnh cho các loài sâu bọ gây hại trong sản xuất nông nghiệp. Mỗi hệ sinh thái nông nghiệp đều có những nhóm thiên địch riêng, đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế sự phát triển của quần thể dịch hại.

Ngày nay, việc sử dụng thiên địch là một trong những biện pháp sinh học được ứng dụng rộng rãi trong thực tiễn sản xuất, đặc biệt trong nông nghiệp hữu cơ. Thiên địch giúp kiểm soát một số loại dịch hại, giảm thiểu việc sử dụng các chất hóa học trong canh tác. Điều này không chỉ bảo vệ môi trường mà còn góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm nông nghiệp hữu cơ, làm cho lĩnh vực này ngày càng phát triển mạnh mẽ.

Những loại thiên địch có ích cho cây trồng

Việt Nam là một quốc gia có hệ sinh thái nông nghiệp đa dạng và phong phú. Ngoài các loài côn trùng gây hại cho cây trồng, cũng có nhiều loài có ích giúp người nông dân bảo vệ mùa màng. Dưới đây là danh sách 13 loài thiên địch phổ biến nhất, được ứng dụng rộng rãi trong canh tác và sản xuất nông nghiệp.

Nhện

Nhện là một loài có khả năng săn mồi xuất sắc, chúng ưa thích ăn sâu bọ, sâu bướm, rệp, châu chấu, và ruồi giấm. Khả năng săn mồi của chúng được nâng cao nhờ vào tơ nhện và sự nhanh nhạy. Mỗi con nhện trưởng thành có thể tiêu diệt và tiêu thụ tới 15 con mồi mỗi ngày. 

Chúng thường sinh sống trên các cây có múi, cây rau màu, cây lúa,… Các loài nhện như nhện thịt, nhện lùn, nhện nhảy, nhện lưới, và nhện linh miêu đều chuyên ăn các loại sâu bọ, rệp, sâu bướm, châu chấu, và ruồi giấm. Dù sống trên cạn hoặc dưới nước, nhện đều là những thợ săn tài ba trong thế giới côn trùng.

Kiến vàng

Kiến vàng là một loài thiên địch cực kỳ hiệu quả trong việc bảo vệ ruộng vườn. Chúng có khả năng kiểm soát và tiêu diệt nhiều loại sâu bọ gây hại cho cây trồng như bọ xít, rầy mềm, rệp sáp, sâu vẽ bùa, sâu ăn lá, sâu đục thân cành và sâu đục vỏ trái.

Ngoài ra, kiến vàng còn đóng vai trò quan trọng trong việc tiêu diệt rầy chổng cánh, một loài côn trùng môi giới truyền bệnh Greening (bệnh vàng lá gân xanh) nguy hiểm trên cây có múi. Nhờ sự hiện diện của kiến vàng, cây trồng có thể phát triển khỏe mạnh hơn và giảm thiểu sự tấn công của các loài dịch hại.

Kiến ba khoang

Ngoài kiến vàng còn có kiến ba khoang, thường trú ẩn trong bờ cỏ, đống rơm rạ mục nát ngoài ruộng, chúng làm tổ dưới đất và đẻ trứng. Khi ruộng lúa xuất hiện rầy nâu hoặc sâu cuốn lá, kiến ba khoang sẽ tiến vào để săn mồi. Mỗi con kiến ba khoang trung bình có thể ăn từ 3-5 con sâu non mỗi ngày. Loài kiến này cũng thường xuất hiện trên các ruộng cây màu. 

Bọ rùa

Bọ rùa là một loại thiên địch quen thuộc và có lợi cho cây trồng, thường được biết đến với khả năng ăn các loài côn trùng gây hại như bọ cánh cứng, rệp và sâu bướm. Nhờ đó, bọ rùa giúp kiểm soát quần thể sâu bệnh và duy trì cân bằng sinh học trong vườn.

Bọ rùa có hình dạng oval và rất đa dạng về màu sắc, từ đỏ, vàng đến những con có nhiều chấm đen trên lưng. Chúng có ích trong suốt vòng đời, từ giai đoạn ấu trùng cho đến khi trưởng thành.

Một số loài bọ rùa có ích bao gồm bọ rùa vàng, bọ rùa đỏ, bọ rùa 6 chấm và bọ rùa 8 chấm. Chúng là kẻ thù tự nhiên của nhiều loài côn trùng gây hại như trứng rầy, rầy nâu trưởng thành, và rầy non. Mỗi con bọ rùa có thể ăn từ 5-10 con rầy, rệp sáp, ruồi trắng, bọ mạt, rệp vừng, bọ trĩ, rệp sò và bọ chét mỗi ngày, góp phần bảo vệ cây trồng hiệu quả.

Ong ký sinh

Ong ký sinh với bộ cánh mỏng và vòi trứng dài, là những sát thủ đối với các loài côn trùng có hại như ấu trùng bướm trắng, bướm ngũ sắc, sâu bông và sâu keo. 

Các loài ong ký sinh có lợi phổ biến là ong đen, ong kén nhỏ và ong xanh mắt đỏ. Chúng đẻ khoảng vài chục trứng một ngày trên những loài côn trùng gây hại, trứng này sẽ phát triển và tiêu diệt vật ký sinh. 

Ngoài ra, còn có một loài ong ký sinh đặc biệt đó là ong đa phôi ký sinh sâu cuốn lá. Chúng đẻ trứng và trứng của sâu cuốn lá, sau đó trứng ong nhanh chóng phân chia thành nhiều trứng và có thể phát triển lên đến hơn 200 con, giúp kiểm soát sâu cuốn lá một cách hiệu quả.

Chuồn chuồn 

Chuồn chuồn cũng được xem là một loài thiên địch có lợi cho ruộng vườn. Với khả năng bắt mồi cả ở trên không và trên cạn, chuồn chuồn giúp kiểm soát các loài côn trùng nhỏ và sâu bọ gây hại. Nhờ đó, chuồn chuồn đóng góp quan trọng vào việc duy trì sức khỏe và sự cân bằng sinh thái cho cây trồng.

Bọ ngựa

Đây là một trong những loài săn mồi “đỉnh cao”, có thể ăn ruồi, ấu trùng, sâu bướm, ong, gián, châu chấu, và nhiều loại côn trùng khác. Khi trưởng thành, chúng thậm chí có thể săn cả rắn và chuột. Loài này thường ngụy trang lơ lửng trên thân cây, chờ con mồi đi qua rồi nhanh chóng bắt ăn thịt.

Muồm muỗm

Là một loài côn trùng có ngoại hình tương đồng với châu chấu và cào cào, tuy nhiên chúng không ăn thực vật. Thường hoạt động chủ yếu vào ban đêm, thức ăn của chúng là sâu đục thân, bọ rầy lá và bọ rầy thân.

Bọ đuôi kìm

Bọ đuôi kìm có vẻ ngoài đặc trưng là màu đen bóng, khoang trắng ở giữa đốt bụng và điểm trắng ở đầu râu. Thường sinh sống ở các ruộng khô và xây tổ dưới đất tại gốc lúa. Loài bọ này thường chui vào những khe sâu đã bị đục để săn sâu non và đôi khi chúng cũng leo lên lá để tìm kiếm mồi như sâu cuốn la. Mỗi ngày, chúng có thể tiêu diệt từ 20 đến 30 con mồi.

Bọ cánh cứng ba khoang

Bọ cánh cứng ba khoang, còn được biết đến với tên gọi Ophionea nigrofasciata, là một loài côn trùng thân cứng và hoạt động mạnh. Ở giai đoạn sâu non, chúng có màu đen bóng, trong khi trưởng thành thì có màu nâu đỏ. Loài này thường tấn công vào tổ của sâu cuốn lá và các loại sâu non có bộ cánh vảy, và chúng phổ biến trên cả ruộng lúa và ruộng cây màu.

Bọ xít

Là những kẻ săn mồi chuyên nghiệp, bọ xít bắt mọi loại côn trùng nhỏ hơn chúng và thậm chí chúng còn ăn thịt các cá thể cùng loài nếu không có thức ăn khác. Bọ xít có mùi khá hôi nhưng chúng lại rất hữu ích trong nông nghiệp.

Thức ăn ưa thích của bọ xít là rầy, bọ trĩ, sâu bướm, côn trùng lá, côn trùng thân mềm và sâu bắp cải. Chúng thường sinh sống trên các loại cây như thìa là, bạc hà, cỏ đinh lăng, cây ăn quả và cây lúa.

Bọ đất

Bọ đất có vai trò quan trọng trong việc tiêu diệt các loại sâu đục thân, sâu bướm, trứng côn trùng và cả sên. Đồng thời, chúng cũng giúp cải thiện đất bằng cách phân hủy vật chất hữu cơ. Các loại cây như hoa anh thảo, rau dền và cỏ ba lá thường thu hút bọ đất đến sinh sống và làm việc trong vườn.

Ve sầu

Ve sầu là một loại thiên địch quan trọng, có vai trò đáng kể trong việc bảo vệ cây trồng. Chúng tiêu diệt sâu bướm, rệp, và các loài côn trùng gây hại khác. Ngoài việc giúp kiểm soát quần thể sâu bệnh, ve sầu còn góp phần duy trì sự cân bằng tự nhiên trong môi trường cây trồng.

Tổng kết

Trên đây là những thông tin hữu ích giúp bạn hiểu rõ hơn về thiên địch. Những loài côn trùng này có thể được coi là những người bạn đồng hành đắc lực cho người làm vườn và cây trồng. Việc sử dụng hiệu quả các loài thiên địch có thể cải thiện năng suất cây trồng đồng thời góp phần bảo vệ môi trường. Oliz hy vọng rằng thông tin chia sẻ trong bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của thiên địch và cách áp dụng chúng hiệu quả trong nông nghiệp.